عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
761
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
1322 سيل عظيمى آمد كه تا حال نديده بودند . دوازده خانه خراب شد و چهل و پنج خانه مخروبه و يكصد و بيست نفر هلاك شدند . اهرم از املاك نظام السلطنه « 1 » مىباشد كه از دولت خريده است . بوشهر امسال زمستان در بوشهر آب به انجماد رسيد و برف باريد ، چنانكه مدتها است برف در بوشهر نديده بودند ، مگر سى سال قبل برفى در بوشهر آمد كه هنوز آن سال ، معروف به « سال برفى » است . شيراز شعاع السلطنه پسر مظفر الدين شاه حاكم فارس امسال حكم داده كه به آينهكارى رواق و ضريح نقرهء امامزاده سيد مير احمد معروف به شاه چراغ ابن امام همام موسى الكاظم عليه السّلام بيافزايند و نيز قرار داده كه بقعهء حافظيه را تعمير نمايند . طهران ميرزا كاظم رشتى طبيب ملقب به فيلسوف الاطبا كه از بزرگان اطباى ايرانى بود و سالها در طهران محكمهء طبابت دارد و در نزد ناصر الدين شاه و مظفر الدين شاه سمت طبابت حضور داشت ، در روز هفدهم صفر المظفر 1323 به مرض [ ] در سن نود و سه درگذشت . « 2 » مكنت فراوان داشت و قرض الحسنه مىداد . مدرسهاى در جنب آقا سيد اسمعيل عليه السّلام در طهران بنا نهاد ، در سال 1323 هجرى ، و بعضى كتب از وى به جاى مانده از قرار ذيل [ « 3 » ] . پسر بزرگش لقمان الملك « 4 » طبيب است . گفتند : در روز مرگش از وفات خود خبر داده بود .
--> ( 1 ) . حسينقلى خان ما فى قزوينى كه در فارس و خوزستان و بنادر سالها حكومت داشت و بعدها ، در دوران مشروطيت ، به مقام صدارت عظمى نيز رسيد . ( 2 ) . در شرح حال رجال ايران ( ج 3 ص ) عمر او 120 سال نوشته شده كه اغراقآميز به نظر مىرسد . ( 3 ) . در متن كتاب نام اسامى مؤلفات او نيامده ولى اعتماد السلطنه محمد حسن خان - كه از او بد نوشته - از يك كتاب او به نام حفظ الصحه ناصرى نام برده و نوشته كه به مناسبت تأليف آن كتاب ملقب به فيلسوف الدوله شد ( ذيل حوادث 20 شوال 1305 ) . اما مدرسهاى كه براى طلاب علوم قديمه بنا كرده بود ، موسوم به مدرسه فيلسوف در خيابان سيد اسماعيل در محله چالميدان . قسمتى از اموال خود را نيز وقت بر طلاب نمود . ( 4 ) . متن : لقمن الملك